Urineverlies bij vrouwen tijdens het sporten

Inleiding

Urineverlies (incontinentie) is niet iets dat alleen bij oudere vrouwen voorkomt. Zo is bekend dat ongeveer de helft van alle vrouwen hier in meer of mindere mate last van heeft tijdens het sporten. Slechts een minderheid van de vrouwen zoekt hier medische hulp voor. De meerderheid van de vrouwen probeert zelf een oplossing te zoeken door bijvoorbeeld een inlegkruisje te dragen tijdens sporten, haar sportbeoefening aan te passen of zelfs helemaal met sporten te stoppen. Het gevaar is reëel dat vrouwen met urineverlies in een sociaal isolement terechtkomen. Daarnaast kan urineverlies een symptoom zijn van een onderliggende afwijking of ziekte. Het is dus dubbel belangrijk dat medische hulp gezocht wordt!

Oorzaken van urineverlies

Om de urine goed te kunnen ophouden, moet aan een aantal basisvoorwaarden voldaan worden:

de sluitspier van de plasbuis moet goed werken,
de vrouw moet tijdig aanvoelen wanneer ze naar het toilet moet gaan om te plassen,
de spier die rondom de blaas ligt, moet niet overprikkeld zijn of onwillekeurig samentrekken.

Als er sprake is van urineverlies, komt dat vaak doordat de bekkenbodemspieren en het steunapparaat van de blaas en baarmoeder niet (meer) zo stevig zijn. Dit kan het geval zijn:

na een bevalling of na een operatie van de baarmoeder en/of de blaas,
bij een tekort aan vrouwelijke hormonen (oestrogenen). Dit treedt gewoonlijk bij vrouwen op na de overgang.

Soms spelen (ook) andere oorzaken mee, zoals een:

(chronische) urineweginfectie,
(verkregen) afwijking aan de blaas, urinewegen of de darmen (zoals een verzakking),
aangeboren afwijking van de sluitspier van de plasbuis,
chronische drukverhoging in de buik, zoals bij een zwangerschap of bij een extreem overgewicht,
neurologische aandoening.

Vormen van urineverlies

Bij sportvrouwen is er meestal sprake van stressincontinentie. Bij deze vorm van urineverlies is de druk in de buikholte tijdens bepaalde sportactiviteiten hoger dan de sluitspier van de plasbuis tegen kan houden. De druk in de buikholte neemt toe als er kracht gezet wordt, wat het geval is tijdens krachttraining, maar ook bij starten, hordelopen, springen en stoten/werpen. Bij sommige vrouwen is lopen op zich al voldoende om urineverlies te veroorzaken. Vaak treedt urineverlies dan ook op in het dagelijks leven tijdens lachen, hoesten of tillen.
Soms is er bij sportvrouwen sprake van een gemengde incontinentie, waarbij er naast de bovengenoemde stressincontinentie, ook sprake is van een 'urge-incontinentie. Hierbij is er anatomisch niets mis is met de blaas en ( de sluitspier van) de plasbuis, maar is er sprake van een onbedwingbare aandrang. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de hele dag naar de WC moeten gaan om kleine hoeveelheden urine te lozen, maar ook aan het niet meer kunnen ophouden van de urine als het plan opvat wordt om naar de WC te gaan om te plassen. Veel vrouwen zullen bij zichzelf een lichte aanzet tot deze vorm van urge-incontinentie herkennen. Men krijgt aandrang om te plassen als kraan of douche wordt aangezet, of als iemand anders aan het plassen is. Bij urge-incontinentie spelen vaak (ook) emoties, verkeerde (plas)gewoonten en overmatige prikkeling van de blaas een rol. Bij deze vorm van urineverlies is er echter ook vaak sprake van zwakke bekkenbodemspieren. En dat is jammer, want deze bekkenbodemspieren zijn goed trainbaar.

Gaat urineverlies vanzelf over?

Nee, urineverlies is, behalve als het vlak na een bevalling optreedt, een chronische aandoening die niet zonder behandeling overgaat. Onbehandelde incontinentie kan leiden tot andere problemen, zoals infecties aan de urinewegen of huidirritaties. Daarnaast kan urineverlies een symptoom zijn van een onderliggende afwijking of ziekte. Het is dus belangrijk dat een arts de diagnose stelt. Vaak kan de huisarts de benodigde aanvullende diagnostiek verrichten, maar soms zal hij/zij voor nader onderzoek of behandeling doorverwijzen naar een specialist, zoals een gynaecoloog of uroloog.

Conservatieve therapie

Vaak kan volstaan worden met het instrueren van een juiste houding tijdens het plassen, het voorschrijven van spierversterkende oefeningen van de bekkenbodem, het gebruiken van bepaalde mechanische hulpmiddelen of met bepaalde medicijnen.

Juiste houding tijdens het plassen Vaak helpt het al goed als vrouwen (in ieder geval voordat ze gaan sporten) rustig de tijd nemen om helemaal uit te plassen, waarbij de juiste houding rechtop zittend is, met het bekken iets naar voren gekanteld. Persen en 'onderuitgezakt' zittend plassen zijn uit den boze!
Spierversterkende oefeningen voor de bekkenbodemspieren Vaak kunnen de klachten opgelost worden door iedere dag spierversterkende oefeningen voor de bekkenbodemspieren uit te voeren. Voor veel vrouwen is het wel even wennen om deze spieren te trainen. Hieronder staan een aantal oefeningen beschreven. Begin deze oefeningen door de spieren een aantal malen één tel aan te spannen en als dat goed gaat eerst het aantal herhalingen uit te breiden (tot 30 herhalingen). Pas daarna wordt het aantal tellen dat de oefeningen aangehouden wordt uitgebreid (tot vier tellen). De bekkenbodemspieren zijn goed te trainen door het in- of optrekken van de spieren aan de onderkant van de romp en/of het knijpen met de spieren die rondom de vagina / plasbuis (voorzijde) of rondom de anus (achterzijde) zitten. Begin de oefeningen in rugligging uit te voeren, waarbij de knieën licht gebogen zijn. Pas als de oefening in deze uitgangshouding goed beheerst wordt, kan de oefening uitgebouwd worden door naast de spieren van de bekkenbodem ook die van de buik of in tweede instantie van de billen aan te spannen. Daarna kan de oefening zwaarder gemaakt worden door de benen iets uit elkaar te houden of door deze oefeningen niet in rugligging uit te voeren, maar in zijligging en uiteindelijk ook in zit. Mocht het een en ander toch te moeilijk zijn om zelf te trainen, dan kan een gespecialiseerde fysiotherapeut hierbij helpen! Deze kan de vrouw leren hoe de bekkenbodem goed aangespannen kan worden. Hierbij kan de fysiotherapeut eventueel gebruik maken van bepaalde methode, waarbij een rond meetstaafje in de vagina gebracht wordt. De kracht die gezet wordt kan gemeten worden en door oplichtende lampjes ook getoond. Deze methode heet de EMG-biofeedback methode.
Hierbij nog wel een opmerking over het met onderbrekingen plassen, dat enkele jaren geleden nog geadviseerd werd als spierversterkende oefening voor de bekkenbodem. Deze oefening wordt nu sterk afgeraden, omdat gebleken is dat er op deze manier niet goed uitgeplast wordt. Hierdoor treden er eerder urineweginfecties op.
Medicijnen Soms blijkt het noodzakelijk om medicijnen te gebruiken. Bij vrouwen na de overgang, waarbij er een tekort is aan vrouwelijke hormonen (oestrogenen), kan het toedienen van deze hormonen de kwaliteit van het steunweefsel, de contractiekracht van de sluitspier van de plasbuis en het slijmvlies van de urinewegen weer verbeteren en het urineverlies tegengaan. Deze hormonen kunnen geslikt worden, per pleister toegediend worden of lokaal, in de vorm van een crème, toegepast worden.
Mechanische hulpmiddelen Als er sprake is van een verzakking kan het opdrukken van de blaashals en/of de baarmoeder met behulp van een, speciaal daartoe ontworpen, pessarium of een tampon overwogen worden.
Het merendeel van de vrouwen is goed geholpen met een conservatieve behandeling. Soms zal toch een operatieve ingreep noodzakelijk blijken te zijn, bijvoorbeeld als de anatomische verhoudingen ten gevolge van een verzakking te sterk zijn verstoord.

Samenvatting

Veel (oudere) vrouwen hebben last van urineverlies tijdens het sporten. De meerderheid zoekt hiervoor geen medische hulp en probeert zelf een oplossing te zoeken door bijvoorbeeld een inlegkruisje te dragen of de wijze van sportbeoefening (soms vergaand) aan te passen. In dit artikel wordt besproken dat deze klachten bij de meeste vrouwen goed verholpen kunnen worden door relatief eenvoudige maatregelen. Denk hierbij aan goed uitplassen en het uitvoeren van versterkende oefeningen voor de spieren van de bekkenbodem.