De pil en sportbeoefening

De werking van de pil

Bij een vrouw in de vruchtbare leeftijd produceren de eierstokken vrouwelijke hormonen, zowel progestagenen als oestrogenen, die een verschillende werking hebben. Mede door van deze vrouwelijke hormonen, die maandelijks in oplopende en weer dalende concentraties geproduceerd worden, kan er maandelijks een eisprong plaatsvinden. Deze eicel kan door een zaadcel bevrucht worden, waarna een zwangerschap kan ontstaan als de binnenwand van de baarmoeder onder invloed van vrouwelijke hormonen geschikt is geworden voor innesteling van deze eicel.

Ook de pil bevat vrouwelijke hormonen, waardoor in het vrouwelijke lichaam:

• de maandelijkse eisprong wordt onderdrukt;
• het slijm in de ingang van de baarmoeder ondoordringbaar wordt voor zaadcellen;
• de binnenwand van de baarmoeder niet geschikt raakt voor de innesteling ven een bevruchte eicel.

Door deze effecten is de pil een zeer betrouwbare wijze van anticonceptie. Mede gezien het feit dat bij een kinderwens, de menstruele cyclus (en de vruchtbaarheid) binnen enkele weken tot maanden na het staken van de pil weer herstelt, kiest ongeveer de helft van de jonge vrouwen voor de pil als anticonceptie.

Er zijn verschillende soorten pillen. De meest geschikte anticonceptiepillen voor sportvrouwen zijn onder te verdelen in:

• De één-fasepil, waarbij alle pillen van één strip dezelfde samenstelling hebben. Aangeraden wordt om met een 'lichte' (sub-50) pil te beginnen (zoals Microgynon 30 en Stederil 30).
• De drie-fasenpil, waarbij het pilstripje drie verschillende soorten pillen bevat. Voorbeelden van dit soort pillen zijn Trigynon en Trinordiol.

Bijwerkingen van de pil

Veel vrouwen hebben weinig of geen klachten bij gebruik van de pil. Dat komt vooral doordat het totale gehalte aan vrouwelijke hormonen per pil zeer sterk is teruggebracht. De laatste jaren is echter gebleken dat de nieuwste generatie pillen (zoals Femodeen of Mercilon) de kans op het ontstaan van trombose (een bloedprop in de beenaderen) verhoogt. Huisartsen zullen deze nieuwe pillen als regel dus niet voorschrijven aan vrouwen die starten met de pil. Van een andere soort pil, de Diane-35, is bekend dat deze een lichte anti-androgene werking heeft. Deze lichte anti-androgene werking is natuurlijk wel handig als een vrouw last heeft van jeugdpuistjes, maar niet als zij ook probeert om extra spiermassa op te bouwen.

De klachten of bijverschijnselen die kunnen optreden bij de pil:

• opgezet gevoel in de borsten
• stemmingsverandering
• hoofdpijn
• gewichtstoename
• tussentijdse bloeding
• uitblijven van de menstruatie.

Het kan zijn dat deze bijwerkingen bij aanvang van het pilgebruik optreden, maar dat ze verminderen in de loop van enkele maanden. Het lichaam moet wel de kans krijgen om aan de pil te wennen. Als één van bovenstaande bijwerkingen echter na de tweede of derde cyclus nog storend aanwezig is, of erger wordt, is het zaak om dit met de arts die de pil heeft voorgeschreven te bespreken. Het is mogelijk dat de klachten verdwijnen nadat een andere pil is voorgeschreven.

Waarom gebruiken atletes minder vaak de pil?

Atletes gebruiken minder vaak de pil, omdat zij bang zijn dat de mogelijke bijwerkingen van de pil hun prestaties negatief beïnvloeden. Zo kan bijvoorbeeld een (geringe) gewichtstoename optreden. Veel (duur-)atletes verwachten daarvan een negatief effect op hun prestaties. Als deze gewichtstoename door het vasthouden van vocht wordt veroorzaakt, zal het gewicht na drie maanden niet meer toenemen. Stijgt het lichaamsgewicht na drie maanden verder, dan is het waarschijnlijk dat de atlete meer is gaan eten. Sommige vrouwen krijgen namelijk van de pil meer eetlust of voelen zich (door omstandigheden) minder plezierig, wat ook een aanleiding kan zijn om meer te gaan eten.

Voordelen van de pil

Het gebruik van de pil kan voor sportvrouwen echter ook voordelen hebben:

• Vermindering menstruele klachten Veel menstruele problemen worden door het gebruik van de pil verminderd of opgelost. Denk hierbij maar aan een onregelmatige cyclus, menstruatiepijn en het premenstrueel syndroom (PMS). Indirect kan dit er zelfs toe leiden dat er minder acute blessures ontstaan, want het is aangetoond dat sportvrouwen met een premenstrueel syndroom meer blessures oplopen in de premenstruele fase. Bij deze sportvrouwen liep de blessurekans terug toen zij de pil gingen gebruiken.
• Beperking menstrueel bloedverlies Een ander positief effect van de pil is dat het menstrueel bloedverlies beperkt wordt, waardoor onder andere het ijzerverlies tegengegaan wordt. Atletes die de pil gebruiken zullen minder snel een ijzertekort en eventueel bloedarmoede (anemie) door dit ijzertekort oplopen.
• Verschuiving menstruatie Atletes vinden het vaak onplezierig als zij ongesteld worden tijdens een belangrijke wedstrijd. Het gebruik van de pil biedt de mogelijkheid om de dag waarop de menstruatie zal optreden te regelen. Bij gebruik van de één-fasepil kan de atlete de inname van deze pil enkele dagen eerder of juist later stoppen. Twee strippen achtereen doorslikken kan ook, maar dan treden er vaak toch menstruele klachten en een tussentijdse bloeding op. Bij de drie-fasepil kan men de menstruatiedatum het beste verschuiven door òf minder pillen te slikken van de soort waarmee begonnen moet worden, òf juist meer pillen van de soort waarmee geëindigd moet worden.
• Voorkomen botontkalking (osteoporose) Bij duuratletes met een laag vetpercentage treden vaak stoornissen in de menstruatiecyclus op; de menstruatie kan zelfs helemaal weg blijven. Hoewel veel sportvrouwen dat best handig vinden, is het wel een uiting van het feit dat de concentratie van de vrouwelijke hormonen te veel is gedaald. Deze vrouwelijke hormonen zijn ook noodzakelijk om de botdichtheid op peil te houden. Als de menstruatie langer dan een half jaar wegblijft, neemt de kans op het ontstaan van botontkalking (osteoporose) geleidelijk aan toe. Atletes met botontkalking hebben een grotere kans op het ontstaan van een vermoeidheidsbreukje (stressfractuur) en op 'echte' (pols- of heup-)breuken op oudere leeftijd. Als er eenmaal sprake is van botontkalking, is het maar zeer gedeeltelijk mogelijk om de verloren botmassa weer op te bouwen. Voorkomen van botontkalking is dus heel belangrijk! Hiervoor is het ook belangrijk dat de voeding voldoende calcium (in melkproducten) en vitamine D (in vetten) bevat. Mogelijk dat het gebruik van (de oestrogenen in) de pil de botdichtheid op peil kan houden vanj vrouwen die anders een verhoogd risico hebben op het ontstaan van botontkalking. Overigens hoeft een vermoeidheidsbreukje niet altijd te ontstaan door een verminderde botdichtheid. Het kan ook ontstaan door (een combinatie van) andere factoren, zoals een te intensief of een te eenzijdig trainingsprogramma, een te harde ondergrond waarop gelopen wordt, een verkeerde looptechniek en door het dragen van onvoldoende schokdempend schoeisel.

Enkele praktische tips

• Als je je pil meer dan 24 uur vergeten bent in te nemen is er al een verhoogd risico op het ontstaan van een zwangerschap. Ook als je een dag te laat bent begonnen met een nieuwe strip is dit risico verhoogd.
• Als je reist is het verstandig de pil in de handbagage te stoppen, voor het geval dat de bagage niet gelijktijdig aankomt. Mocht je in het buitenland toch onverhoeds zonder pil komen te zitten, dan is het goed om te weten dat de meeste pillen ook in het buitenland te verkrijgen zijn (soms onder een andere merknaam en -net zoals in Nederland- vaak alleen op recept van de dokter).
• Wellicht ten overvloede: de pil staat niet op de dopinglijst en kan dus ook door wedstrijdatletes gewoon gebruikt worden.